(Άρθρο μου στο “ΒΗΜΑ”)
Μέσα σε λίγες ημέρες, δύο εικόνες από την Αθήνα χτυπούν το ίδιο καμπανάκι κινδύνου. Στην Κυψέλη, πολυκατοικίες με ρωγμές και καθιζήσεις που, σύμφωνα με την έκθεση των τεχνικών συμβούλων των κατοίκων, φτάνουν έως και τέσσερις φορές πάνω από το όριο ασφαλείας. Στην Πλάκα, ένα παλιό κτίριο κατέρρευσε μετά από ισχυρή έκρηξη, τα αίτια της οποίας διερευνώνται.
Δεν είναι δύο ίδια περιστατικά. Είναι όμως δύο πολύ ηχηρές προειδοποιήσεις για μια πόλη που γερνά, ενώ η Πολιτεία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την ασφάλεια του κτιριακού της αποθέματος αποσπασματικά και εκ των υστέρων.
Η Αθήνα είναι γεμάτη κτίρια πολλών δεκαετιών, με γερασμένες εγκαταστάσεις και υποδομές. Κι όμως, αντί για μια οργανωμένη πολιτική πρόληψης και συστηματικών ελέγχων, περιμένουμε κάθε φορά να εμφανιστεί η ρωγμή, η βλάβη ή το ατύχημα για να κινητοποιηθούν οι αρμόδιοι.
Αυτή η λογική πρέπει να τελειώσει. Η ασφάλεια των κτιρίων της πρωτεύουσας δεν μπορεί να εξαρτάται από το πότε θα συμβεί το επόμενο περιστατικό.
Χρειαζόμαστε ένα μεγάλο, οργανωμένο πρόγραμμα ελέγχου και αναβάθμισης του κτιριακού αποθέματος της Αθήνας. Και σήμερα έχουμε ένα ευρωπαϊκό εργαλείο που μπορεί να μας επιτρέψει να περάσουμε από τις διαπιστώσεις στην πράξη.
Η κλιματική ουδετερότητα περνά από τα κτίρια
Η Αθήνα ανήκει στην ευρωπαϊκή αποστολή για τις 100 Κλιματικά Ουδέτερες και Έξυπνες Πόλεις έως το 2030 και έχει λάβει το ευρωπαϊκό σήμα Mission City.
Αυτό δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένας ακόμη ευρωπαϊκός τίτλος. Πρέπει να γίνει εργαλείο για τη μεγαλύτερη ίσως παρέμβαση που χρειάζεται σήμερα η Αθήνα: τη συνολική αναβάθμιση των κτιρίων της.
Δεν μπορεί να υπάρξει κλιματικά ουδέτερη Αθήνα χωρίς ενεργειακά αποδοτικά κτίρια. Η πρόκληση όμως είναι να πάμε ένα βήμα παραπέρα και να συνδέσουμε την πράσινη μετάβαση με την ασφάλεια, την κατοικία και την αναγέννηση των γειτονιών.
Προτείνω ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα «Ασφαλή και Πράσινα Κτίρια για την Αθήνα», ενταγμένο στον σχεδιασμό για την κλιματική ουδετερότητα της πόλης.
Ένα πρόγραμμα που δεν θα περιορίζεται στην αλλαγή κουφωμάτων ή στη θερμομόνωση, αλλά θα αντιμετωπίζει το κτίριο ως σύνολο.
Να ξεκινήσουμε με την καταγραφή και την ιεράρχηση του κτιριακού αποθέματος ανάλογα με την ηλικία και την κατάστασή του. Να προχωρήσουμε σε συστηματικούς προσεισμικούς και στατικούς ελέγχους όπου απαιτούνται. Να ελέγξουμε τις παλιές ηλεκτρολογικές, υδραυλικές και λοιπές εγκαταστάσεις και να συνδέσουμε τις αναγκαίες παρεμβάσεις ασφάλειας με την ενεργειακή αναβάθμιση, την πυρασφάλεια και την προσβασιμότητα.
Μία παρέμβαση, ένα κτίριο, μια συνολική αναβάθμιση.
Υπάρχουν εργαλεία. Πρέπει να τα αξιοποιήσουμε
Η συμμετοχή της Αθήνας στην ευρωπαϊκή αποστολή έχει ιδιαίτερη σημασία ακριβώς επειδή μπορεί να διευκολύνει την πρόσβαση σε δημόσια και ιδιωτική χρηματοδότηση.
Η Αθήνα έχει ήδη καταρτίσει Κλιματικό Επενδυτικό Σχέδιο ύψους άνω των 6,5 δισ. ευρώ και έχει υπογράψει συμφωνία συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για την ωρίμανση έργων, την τεχνική υποστήριξη και την εξεύρεση χρηματοδότησης.
Άρα δεν ξεκινάμε από το μηδέν.
Μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα χρηματοδοτικό σχήμα που θα συνδυάζει ευρωπαϊκούς και εθνικούς πόρους, επιχορηγήσεις, χρηματοδοτικά εργαλεία και ιδιωτικά κεφάλαια. Με ισχυρότερα κίνητρα και μεγαλύτερη στήριξη για τα νοικοκυριά που δεν μπορούν να χρηματοδοτήσουν μόνα τους τις απαραίτητες εργασίες.
Να ξανανοίξουμε τα κλειστά σπίτια της Αθήνας
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη μεγάλη δυνατότητα. Η αναβάθμιση του κτιριακού αποθέματος μπορεί να αποτελέσει ταυτόχρονα εργαλείο αντιμετώπισης της στεγαστικής κρίσης.
Στην Αθήνα υπάρχουν κατοικίες που παραμένουν κλειστές επειδή χρειάζονται εκτεταμένες εργασίες για να καταστούν ξανά λειτουργικές και αξιοποιήσιμες. Η χρηματοδότηση της ανακαίνισης και ενεργειακής τους αναβάθμισης μπορεί να δώσει στους ιδιοκτήτες πραγματικό κίνητρο να τις επαναφέρουν στην αγορά.
Κάθε κλειστό σπίτι που επιστρέφει στη μακροχρόνια μίσθωση αυξάνει την προσφορά διαθέσιμων κατοικιών. Και η αύξηση της προσφοράς είναι απαραίτητη για να αντιμετωπιστεί η πίεση που δέχονται τα ενοίκια στην Αθήνα.
Εδώ όμως χρειάζεται μια καθαρή κοινωνική συμφωνία: όταν η ανακαίνιση μιας κλειστής κατοικίας χρηματοδοτείται σημαντικά με δημόσιους ή ευρωπαϊκούς πόρους, πρέπει να υπάρχει και ένα αντίστοιχο όφελος για την πόλη.
Θα μπορούσε λοιπόν να προβλεφθεί ότι οι ιδιοκτήτες που αξιοποιούν αυτά τα εργαλεία για να ανακαινίσουν κλειστές κατοικίες θα δεσμεύονται να τις διαθέσουν για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα σε μακροχρόνια μίσθωση, με ανώτατο όριο ενοικίου, διαμορφωμένο με αντικειμενικά κριτήρια ανά περιοχή και χαρακτηριστικά του ακινήτου.
Έτσι δημιουργείται μια δίκαιη ανταλλαγή: η Πολιτεία βοηθά τον ιδιοκτήτη να αναβαθμίσει και να αξιοποιήσει ένα ακίνητο που σήμερα παραμένει κλειστό και, σε αντάλλαγμα, η πόλη αποκτά περισσότερες διαθέσιμες κατοικίες σε προσιτές τιμές.
Μια μεγάλη αναπτυξιακή επένδυση
Ένα τέτοιο σχέδιο δεν είναι απλώς μια ακόμη δημόσια δαπάνη. Είναι μια μεγάλη επένδυση στην ίδια την Αθήνα.
Σημαίνει δουλειά για μηχανικούς, αρχιτέκτονες, τεχνίτες, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, κατασκευαστικές εταιρείες και επιχειρήσεις νέων υλικών και ενεργειακών τεχνολογιών.
Σημαίνει μικρότερη κατανάλωση ενέργειας, χαμηλότερους λογαριασμούς, ασφαλέστερα κτίρια και προστασία της αξίας της ιδιωτικής περιουσίας.
Σημαίνει όμως πλέον και κάτι ακόμη: περισσότερα σπίτια διαθέσιμα για τους ανθρώπους που θέλουν να ζήσουν στην Αθήνα και περισσότερες προσιτές επιλογές για όσους σήμερα δυσκολεύονται να πληρώσουν το ενοίκιό τους.
Αυτό είναι το πραγματικό νόημα μιας σύγχρονης πολιτικής αστικής αναγέννησης. Να πετυχαίνει ταυτόχρονα περισσότερους από έναν στόχους: ασφάλεια, ενεργειακή εξοικονόμηση, περισσότερη κατοικία, οικονομική δραστηριότητα και αναβάθμιση των γειτονιών.
Τα περιστατικά στην Κυψέλη και την Πλάκα είναι διαφορετικά. Αλλά μας υπενθυμίζουν με τον πιο έντονο τρόπο ότι δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να περιμένουμε την επόμενη ρωγμή, την επόμενη βλάβη ή το επόμενο ατύχημα για να κινητοποιηθούμε.
Η Αθήνα έχει σήμερα μια μεγάλη ευκαιρία. Να συνδέσει την κλιματική μετάβαση με την ασφάλεια των κτιρίων, τη στεγαστική πολιτική και την οικονομική ανάπτυξη.
Να μετατρέψει την ένταξή της στις Κλιματικά Ουδέτερες Πόλεις από έναν ευρωπαϊκό τίτλο σε ένα πραγματικό εργαλείο αλλαγής.
Για μια Αθήνα ασφαλέστερη, πιο πράσινη και με περισσότερα προσιτά σπίτια για τους ανθρώπους της.
Μπορείτε να δείτε τις υπόλοιπες παρεμβάσεις μου εδώ